Ενάντια στη Μέρα, σσ. 139-215

Δύο

Ισλανδική Κρύσταλλος

σ. 139

Ισλανδική Κρύσταλλος
Διαφανής παραλλαγή του ασβεστίτη.

«Πυρετός των ακτίνων»
Κατ’ αναλογία με τον «πυρετό του χρυσού».

σ. 140

Λόιντς
Αρχετυπικός ασφαλιστικός οργανισμός. Wikipedia

Λουτίν
Η φρεγάτα Λουτίν βυθίστηκε στις 9 Οκτωβρίου 1799, φορτωμένη με χρυσό. Η καμπάνα του πλοίου βρίσκεται σήμερα στα γραφεία της Λόιντς στο Λονδίνο. Wikipedia

σ. 141

Με τον κώλο πίσω
Αμερικάνικη έκφραση (ass backwards) που σημαίνει «ανάποδα». Την μετέφρασα έτσι (παρόλο που η έκφραση δεν υπάρχει στα ελληνικά) γιατί παραπέμπει σε μια πολύ αστεία σκηνή στο Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας, όπου (επειδή στηριζόταν σε λογοπαίγνιο) δεν μπορούσε να αποδοθεί αλλιώς, και ήθελα να φανεί η μεταξύ τους σύνδεση.

σ. 142

[…] τούβλα και άλλα οικοδομικά υλικά, πάντοτε σε τετράδες […]
Έχουμε, λοιπόν, ένα αερόπλοιο που ονομάζεται «το μεγάλο παιχνίδι» και που βομβαρδίζει τους στόχους του με «τετράδες» τούβλων και άλλων οικοδομικών υλικών. Για όποιον τυχόν δεν το κατάλαβε, αυτό αποτελεί σαφή αναφορά στο γνωστό παιχνίδι Τέτρις. Επιπλέον, το όνομα του καπετάνιου του (Ιγκόρ Πατζίτνοφ) μοιάζει πολύ με το όνομα του δημιουργού του Tetris, Αλεξέι Παζίτνοφ.

Ταβάριτσι Σλουτσάινι
Συμπτωματικοί σύντροφοι. Μια από τις (πολλές) πιθανές αποδόσεις του Chums of Chance (Φίλοι της Τύχης) στα ρωσικά.

Να σαμπράτια πα νιέμπα
Κάτι σαν «ουράνιοι αδελφοί μας». Πολλές φορές οι ξένες λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιεί ο Πίντσον μοιάζουν να μην είναι ακριβώς σωστές, και υπάρχει η υποψία ότι το κάνει επίτηδες.

σ. 144

Ισαφιόρδουρ
Isafjörðr ή Ísafjörður. Πόλη στο βορειοδυτικό άκρο της Ισλανδίας. Wikipedia

[…] ο «παραπανίσιος ναύτης» του αρκτικού μύθου.
Αναφορά στον εξερευνητή της Ανταρκτικής Έρνεστ Σάκλετον (ή Σάκλτον), ο οποίος είχε γράψει ότι, καθώς προχωρούσε με δυσκολία πάνω στους πάγους μαζί με τους δυο συντρόφους του, μέσα σε τρομερά δύσκολες συνθήκες, είχαν όλοι τους την ψευδαίσθηση ότι ήταν τέσσερις, αντί για τρεις. Αυτή η αφήγηση του Σάκλετον ενέπνευσε και τον Τ. Σ. Έλιοτ (πράγμα που αποδεικνύεται από δική του υποσημείωση), ο οποίος στο τελευταίο μέρος της Έρημης Χώρας έχει τους εξής στίχους (σε μετάφραση Γ. Σεφέρη):

Ποιος είναι ο τρίτος που περπατεί πάντα στο πλάι σου;
Όταν μετρώ, είμαι μονάχα εγώ και συ μαζί μου
Μα όταν κοιτάζω εμπρός τον άσπρο δρόμο
Υπάρχει πάντα κάποιος που περπατεί στο πλάι σου
Γλιστρώντας τυλιγμένος σε καστανό μανδύα, κουκουλωμένος
Αν είναι άντρας αν είναι γυναίκα δεν το ξέρω

Ινουκσούκ
Πέτρινο ορόσημο που έφτιαχναν οι Εσκιμώοι της Βόρειας Αμερικής. Wikipedia

σ. 145

Παλάτι του Λουξεμβούργου
Ή Ανάκτορο του Λουξεμβούργου. Βρίσκεται στο Παρίσι, και σήμερα είναι η έδρα της Γαλλικής Γερουσίας.

σ. 146

Χελγκουστάδιρ
Ορυχείο στο ανατολικό άκρο της Ισλανδίας, διάσημο για τον ασβεστίτη του.

Χάραλντ ο Αδίστακτος
Ή Χάραλντ Σίγκουρντσον, ή Χάραλντ Χαρντράντε, ή Χάραλντ Γ΄ της Νορβηγίας (1015-1066). Έμεινε στην ιστορία ως ο τελευταίος βίκινγκ βασιλιάς. Πέθανε προσπαθώντας (αποτυχημένα) να κατακτήσει την Αγγλία. Πριν την ενθρόνισή του (1046), υπηρέτησε στο Βυζάντιο ως μισθοφόρος, επικεφαλής της Βαραγγικής Φρουράς.

Γκινούνγκαγκαπ
Το απέραντο αρχέγονο χάος που υπήρχε πριν τη δημιουργία του σύμπαντος, σύμφωνα με τη σκανδιναβική μυθολογία. Βικιπαίδεια

σ. 147

Αδάμ της Βρέμης
Γερμανός χρονικογράφος του 11ου αιώνα. Στα βιβλία του δίνει πολύτιμες πληροφορίες για την ιστορία και τη γεωγραφία της βόρειας Γερμανίας και των σκανδιναβικών χωρών.

σ. 149

Γκρίζο του Πέιν
Σκούρο γκριζογάλαζο που χρησιμοποιείται στη ζωγραφική. Επίσης χρησιμοποιείται αντί για το μαύρο στη μίξη των χρωμάτων. Πήρε το όνομά του από τον άγγλο ζωγράφο Γουίλιαμ Πέιν (1760-1830).

Κίτρινο της Νάπολης
Κοκκινωπό κίτρινο· παλιότερα, περιείχε αντιμόνιο.

Κρέας Όλαφ
Ένα από τα λεκτικά παιχνίδια του Πίντσον: αναγραμμάτισε το «loaf» από το meat loaf (κρέας ρολό) έτσι ώστε να μοιάζει σκανδιναβικό, καθώς το Όλαφ είναι τυπικό όνομα της περιοχής.

¡Cuidado Cabrón! Salsa Explosiva La Original
Ισπανικά: «Πρόσεχε, μαλάκα! Η αυθεντική εκρηκτική σάλτσα».

σ. 150

Τσάνγκπο Βραχμαπούτρα
Ή σκέτο (και ελληνοποιημένο) Βραχμαπούτρας. Ποταμός της Ασίας, που πηγάζει στο Θιβέτ και διασχίζει το Πακιστάν και την Ινδία.

Πανεπιστήμιο Κάντλμπραου
Επινόηση του Πίντσον.

Τετραδονιστής
Οπαδός της θεωρίας των τετραδονίων.

Χάριμαν… Σιφ
E. H. Harriman και Jacob Schiff. Μεγιστάνες των αμερικανικών σιδηροδρόμων στις αρχές του 20ού αιώνα.

σ. 151

Ομάδα υπερνύκτιας συζήτησης
Φυσικά η λέξη «υπερνύκτια» δεν υπάρχει, όπως ακριβώς και η πρωτότυπη λέξη «transnoctial», που αποτελεί εφεύρημα του Πίντσον. Το νόημα του «υπέρ» εδώ έχει να κάνει με την έννοια «διασχίζω», όπως περίπου στη λέξη «υπερατλαντικός».

σ. 153

Φιτζέραλντ
George Francis FitzGerald (1851-1901). Ιρλανδός φυσικός.

Ινγκλινγκασάγκα
Έπος ([1] σάγκα) του ισλανδού ποιητή Σνόρι Στούρλουσον, γραμμένο περίπου το 1225, το οποίο αφηγείται την ιστορία των αρχαίων σκανδιναβών βασιλέων.

σ. 154

Φανταστικοί αριθμοί
Βικιπαίδεια

σ. 155

Ενέδρες κακού πάγου
Ο «κακός πάγος» (bad ice) είναι πάγος με ανώμαλη επιφάνεια, που δημιουργείται λόγω μεταβολών στην πίεση, τα ρεύματα και τον άνεμο.

σ. 157

Αρκτικό χιούμορ
Τα τρία αστεία που ακολουθούν δεν είναι ακριβώς αυτά που έχει το πρωτότυπο, καθότι τα λογοπαίγνια στα οποία στηρίζονταν ήταν αδύνατον να μεταφραστούν, είναι όμως εξίσου κρύα.

σ. 158

Μέθη του Βορρά
Κατ’ αναλογία με τη μέθη του βυθού, ή αλλιώς νάρκωση του αζώτου.

Πουτίγκα Νεσελρόντε
Πουτίγκα που πρωτοφτιάχτηκε από τον γάλλο σεφ Μαρί Αντουάν Καρέμ το 1814 για τον γερμανό διπλωμάτη Κόμη Καρλ φον Νεσελρόντε. Ιδού και η συνταγή.

σ. 159

Φρίντγιοφ Νάνσεν… Φρέντερικ Γιάλμαρ Γιοχάνσεν
Νορβηγοί εξερευνητές. Ο Νάνσεν βραβεύτηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 1922. Ο Γιοχάνσεν, εκτός από την προσέγγιση του Βόρειου Πόλου, που έκανε μαζί με τον Νάνσεν το 1893-1896, συμμετείχε και στην αποστολή του Αμούντσεν στο Νότιο Πόλο, το 1910-1912, και μάλιστα με το ίδιο πλοίο, το Φραμ.

σ. 160

Πρίσμα Νίκολ
Πρίσμα που πολώνει το φως, φτιαγμένο από ασβεστίτη. Το πρίσμα Νίκολ ήταν το πρώτο πρίσμα με αυτή την ιδιότητα, και εφευρέθηκε το 1828 από τον Σκωτσέζο φυσικό και γεωλόγο Γουίλιαμ Νίκολ.

σ. 161

Μπαταρίες Λεκλανσέ
Εφεύρεση του γάλλου ηλεκτρολόγου μηχανικού Ζορζ Λεκλανσέ, και πρόγονος της σημερινής μπαταρίας ξηρού στοιχείου.

Φακοί Φρενέλ
Αυγουστίνος Φρενέλ, γάλλος φυσικός και εφευρέτης των οπτικών συσκευών που χρησιμοποιούνται στους φάρους. Βικιπαίδεια

Ρολόγια Μπρεγκέ
Abraham-Louis Breguet (1747-1823), φημισμένος ελβετός ωρολογοποιός. Για τους δείκτες, υπάρχει εικόνα εδώ.

Τηλεγράφωνο Πούλσεν
Μαγνητική συσκευή ηχογράφησης που ως μέσο χρησιμοποιούσε σύρμα· πρόδρομος του μαγνητοφώνου. Εφευρέθηκε το 1899 από το δανό μηχανικό Βάλντεμαρ Πούλσεν (1869-1942).

Camera Lucida
Οπτική συσκευή που χρησιμοποιείται ως βοήθημα από τους εικαστικούς καλλιτέχνες. Η συσκευή επιτρέπει στον καλλιτέχνη να βλέπει ταυτόχρονα το θέμα του και την επιφάνεια στην οποία δουλεύει. Wikipedia

σ. 164

Τουνγκούς
Αλταϊκή φυλή που κατοικεί στη Σιβηρία και σε τμήματα της Μογγολίας και της Κίνας. Σήμερα είναι γνωστοί ως Εβένκι.

Γενισέι
Ή Γιενεσέι ή Ιενεσέης. Ποταμός της Βόρειας Ασίας που χύνεται στον Αρκτικό Ωκεανό. Wikipedia

σ. 166

Άσυλο του Μάταγουαν
Άσυλο φρενοβλαβών εγκληματιών στη Νέα Υόρκη. Εδώ πρόσφατη φωτογραφία του εξωτερικού, και εδώ φωτογραφία του εσωτερικού από το 1900.

σ. 167

Παντελόνια στο στιλ των Ζουάβων
Οι Ζουάβοι ήταν συντάγματα πεζικού του γαλλικού στρατού που υπηρέτησαν στις γαλλικές αποικίες της Βόρειας Αφρικής ανάμεσα στο 1831 και το 1962. Το όνομα υιοθετήθηκε και από μονάδες άλλων στρατών, κυρίως από συντάγματα εθελοντών στον αμερικανικό εμφύλιο. Τα παντελόνια τους ήταν πολύ φαρδιά. Wikipedia

σ. 168

Η μικρή περιπέτεια του Δρος Τζιμ
Αναφορά στην επιδρομή των Άγγλων κατά του Τρανσβάαλ, στη Ν. Αφρική, με επικεφαλής τον Λ. Σ. Τζέιμσον. Εδώ σχετικό άρθρο με όλο το ιστορικό, από την εφημερίδα «Το Βήμα».

Τους στίχους του δαφνοστεφούς βρετανού ποιητή
Πρόκειται για τον Άλφρεντ Όστιν. Οι εν λόγω στίχοι γράφτηκαν για την επιδρομή του Τζέιμσον, και περιλάμβαναν το δίστιχο:
They went across the veldt,
As hard as they could pelt.

σ. 169

Μπόρχαρτ
Πρόκειται μάλλον για αυτό το πιστόλι.

σ. 171

Τάμανι Χολ
Η έδρα του Συλλόγου Τάμανι, που δημιουργήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1789 ως πολιτικός μηχανισμός του αμερικανικού Δημοκρατικού Κόμματος, και βοήθησε πολλούς ιρλανδούς μετανάστες να κάνουν καριέρα στην πολιτική. Στην πορεία, έγινε συνώνυμο της διαφθοράς και της εξαγοράς ψήφων. Wikipedia

σ. 176

ΕΓΩ ΟΔΗΓΩ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗ ΘΛΙΜΜΕΝΗ – ΔΑΝΤΗΣ
Επιγραφή στην πύλη της Κολάσεως από το τρίτο μέρος της Θείας Κωμωδίας του Δάντη. Παραθέτω όλους τους σχετικούς στίχους σε μετάφραση του Δ. Τσίνη, όπως τους πήρα από την ιστοσελίδα Istros:

Εγώ οδηγώ στην πόλη την θλιμένη
εγώ οδηγώ σ’ αιώνια πικρότη
εγώ οδηγώ προς τη γενιά τη χαμένη.
Η δικαιοσύνη κίνησε τον υψηλό μου δεσπότη
η θεϊκή παντοδυναμία μ’ έχει κτίσει
η ύψιστη σοφία κι η αγάπη η πρώτη.
Πριν από μένα πλάσματα άλλα δεν είχαν ζήσει
παρά μόνο αιώνια. Κι εγώ διαρκώ αιώνια.
Όποιος εισέρχεται κάθε ελπίδα ας αφήσει.

σ. 178

Ράινχαρτ
Σύμφωνα με την παράδοση, το αστείο ξεκίνησε το 1900. Ένας φοιτητής της νομικής στο Χάρβαρντ, ονόματι Ράινχαρτ, έμενε σε ένα δωμάτιο κάπου ψηλά. Όταν οι φίλοι του ήθελαν να τον ειδοποιήσουν να κατέβει, τους ήταν πολύ πιο εύκολο να τον φωνάξουν, παρά να ανέβουν τρεις ορόφους. Μια μέρα, όταν ακούστηκε το κάλεσμα «ε, Ράινχαρτ», κάποιος άλλος άρχισε να το επαναλαμβάνει, και αμέσως μετά κι άλλος, και σε λίγο ακουγόταν σε όλο το πανεπιστήμιο, καθώς το αστείο εξαπλωνόταν. Το αστείο συνεχίστηκε μέχρι λίγο μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, και μετά έσβησε.

σ. 181

Γουόλτερ Καμπ
(1859 – 1925) Ένας από τους θρύλους του αμερικανικού ποδοσφαίρου, ο οποίος έπαιξε σημαντικό ρόλο στη θεμελίωσή του. Περισσότερες πληροφορίες

σ. 183

Έλσι ντε Γουλφ
(1865 – 1650) Αμερικανίδα διακοσμήτρια, γνωστή για τα νεωτεριστικά και αντι-βικτοριανά εσωτερικά της. Σε αυτήν αποδίδεται η εφεύρεση του επαγγέλματος του διακοσμητή. Wikipedia

Ρόσκο Κόνκλινγκ
(1829 – 1888) Αμερικανός πολιτικός, μέλος μιας φράξιας του ρεπουμπλικάνικου κόμματος που ενεπλάκη στη δολοφονία του προέδρου Γκάρφλιντ. Ήταν ο τελευταίος άνθρωπος που αρνήθηκε το διορισμό του στο Ανώτατο Δικαστήριο των Η.Π.Α.. Wikipedia

σ. 184

Σιλερί
Οινοπαραγωγική κοινότητα στη βορειοανατολική Γαλλία. Wikipedia

σ. 190

Αφρική… σιωνιστική αποικία
Έμμεση αναφορά στην πρόταση που έκανε το 1885 ο γερμανός θεολόγος και φανατικός αντισημίτης Πάουλ ντε Λαγκάρντ να εκτοπιστούν όλοι οι Εβραίοι της Ευρώπης στη Μαδαγασκάρη, μια ιδέα που αργότερα υιοθετήθηκε από τους Ναζί, οι οποίοι τελικά εγκατέλειψαν το όλο σχέδιο το 1942, μετά την κατάληψη του νησιού από τις συμμαχικές δυνάμεις. Wikipedia

σ. 191

Αφού γίνεται πόλεμος εκεί
Πρόκειται για τον Δεύτερο Πόλεμο των Μπόερς (1899-1902). Βικιπαίδεια, και πιο αναλυτικά στην Wikipedia.

Το ναυάγιο του Ανατολικού Ζητήματος
«Το Ανατολικό Ζήτημα αφορά τα διπλωματικά και πολιτικά προβλήματα που δημιουργήθηκαν απο τις εγγενείς αδυναμίες στη διατήρηση της συνοχής του Οθωμανικού Κράτους που παρουσιάστηκαν απο τα μέσα του 18ου μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα, όταν ο ένας μετά τον άλλο οι υπόδουλοι υπο τους Οθωμανούς λαοί εξεγέρθηκαν κατά της Αυτοκρατορίας και η Οθωμανική Αυτοκρατορία ηττήθηκε από τη Ρωσία κατά τον Ρωσο-Τουρκικό Πόλεμο το 1774.» Βικιπαίδεια

σ. 192

Μασάουα
Λιμάνι στην Ερυθρά Θάλασσα, στα παράλια της Ερυθραίας. Wikipedia

Λουρένσο Μάρκες
Παλιά ονομασία του Μαπούτο, της πρωτεύουσας της Μοζαμβίκης. Wikipedia

cantinhas
Πορτογαλική λέξη για την ταβέρνα (ή το μπαρ), ανάλογη με την ισπανική καντίνα.

Μπουσέλας… Ντάο
Πορτογαλικές οινοπαραγωγικές περιοχές.

Μπακού
Πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν. Βικιπαίδεια

σ. 195

Αντεπανάσταση του 1849
Το κείμενο αναφέρεται στη Γερμανία, αλλά το 1848 ήταν μια πολύ ταραγμένη χρονιά για ολόκληρη την Ευρώπη. Με αφετηρία τη Γαλλία, ξέσπασαν αστικές και εργατικές εξεγέρσεις κατά της μοναρχίας σε πολλές χώρες. Τα μοναρχικά καθεστώτα αντέδρασαν, και τελικά το 1849 επικράτησαν. (Βικιπαίδεια για τη Γερμανία, Wikipedia για ολόκληρη την Ευρώπη.)

σ. 196

Ανκομπάγκρε
Οροπέδιο στο Κολοράντο.

Μπουτς Κάσιντι
Διαβόητος ληστής της εποχής. Wikipedia

Λομπρόζο
Ιταλός εγκληματολόγος που χρησιμοποίησε την ανθρωπομετρία για να στηρίξει τη θεωρία του ότι κάποιοι άνθρωποι γεννιούνται εγκληματίες, και αυτοί μπορεί να γίνουν αντιληπτοί μέσω συγκεκριμένων παραμορφωμένων χαρακτηριστικών του προσώπου και του σώματός τους. Wikipedia

Του πρόσφατα ανακαλυφθέντος υποσυνείδητου νου
Η συζήτηση για το υποσυνείδητο είχε αρχίσει να φουντώνει την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα, με τις Αρχές της Ψυχολογίας του Γουίλιαμ Τζέιμς, και τελικά οδήγησε στην ψυχανάλυση του Φρόιντ.

σ. 201

Εντ Τσέις
Ο άνθρωπος που βρισκόταν πίσω από κάθε εγκληματική δραστηριότητα στο Ντένβερ του Κολοράντο από το 1860 ως το θάνατό του, το 1921. Εξελέγη στο δημοτικό συμβούλιο της πόλης, και αναμίχθηκε ενεργά στη δραστηριότητα του ρεπουμπλικάνικου κόμματος. Προς το τέλος της ζωής του θεωρούνταν ένας αξιοσέβαστος κεφαλαιοκράτης και επενδυτής στο χώρο των ακινήτων.

Ένα μικρό Χεϊμάρκετ
Αναφορά στα γεγονότα της πρωτομαγιάς του 1886 στο Σικάγο.

Κραγκ-Γιόργκενσεν
Νορβηγικής κατασκευής τουφέκια. Παράγονταν από το 1886 ως το 1945. Wikipedia

σ. 204

Κου Κλουξ Κλαν
Μάλλον αναχρονισμός εκ μέρους του Πίντσον, καθώς η πρώτη οργάνωση με αυτό το όνομα διαλύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1870, και η δεύτερη ιδρύθηκε το 1915. Στο ενδιάμεσο, βέβαια, τα λιντσαρίσματα μαύρων συνεχίστηκαν κανονικά από άλλες ρατσιστικές οργανώσεις. Βικιπαίδεια

σ. 205

Κονγκρεγκασιοναλιστές
Προτεσταντικό παρακλάδι, που χαρακτηρίζεται από ανεξαρτησία και αυτονομία· κάθε εκκλησία ρυθμίζει μόνη της τις υποθέσεις της και επιλέγει η ίδια τους ιερείς της. Wikipedia

Βάλεϊ Ταν
«Ένα είδος ουίσκι, ή πρωτοξάδελφό του», σύμφωνα με τον Μαρκ Τουέιν. Ήταν επινόηση των Μορμόνων, οι οποίοι υποτίθεται πως έπρεπε να απέχουν από το αλκοόλ, κι έτσι έπιναν το Valley Tan, το οποίο αποκαλούσαν «γιατρικό».

σ. 206

Άγρυπνο Μάτι
βλ. σ. 55

σ. 210

Κανκακή
Πόλη στο Ιλινόις.

σ. 212

Κόλμαν-Σμιθ
Η Πάμελα Κόλμαν Σμιθ ήταν η καλλιτέχνις που φιλοτέχνησε τις κάρτες ταρό της τράπουλας του Άρθουρ Έντουαρντ Γουέιτ. Γεννήθηκε στην Αγγλία, αλλά ταξίδεψε σε πολλά μέρη, λόγω της δουλειάς του πατέρα της. Η εικονογράφησή της αποτέλεσε τη βάση για πολλές μετέπειτα τράπουλες ταρό. (Βλ. Το Ταρό μέσα στο Χρόνο.) Πρόκειται για αναχρονισμό, καθώς η τράπουλα αυτή πρωτοκυκλοφόρησε το 1909.

Ο Κρεμασμένος
Ερμηνεία της κάρτας Ο Κρεμασμένος εμφανίζεται και στο Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας.

Ιππότης των Σπαθιών
Ερμηνεία της κάρτας

σ. 214

Γκάλβεστον
Πόλη στα παράλια του Τέξας, και σημαντικό λιμάνι. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1900, χτυπήθηκε από το φοβερό τυφώνα που αναφέρεται στην αφήγηση. Wikipedia